سدهای مخزنی و بندهای انحرافی
تاکنون هشت سد با مجموع گنجایش ذخیره حدود 222 میلیون متر مکعب آب و 10 بند انحرافی در این استان ساخته شده و به بهره برداری رسیده، یک سد جدید نیز (سد گلمندره) در سفر سال گذشته رییس جمهوری و هیئت دولت، آبگیری شده و ساخت سه سد دیگر نیز در دست اجرا است. تاکنون سالانه 50 میلیون متر مکعب آب مورد نیاز شرب و بهداشت و کشاورزی و صنعت استان از محل سدهای استان تامین شده است.
طرحهای بزرگ آبرسانی
تامین پایدار منابع آب شرب و بهداشت مردم استان از ماموریتهای ذاتی شرکت آب منطقهای است که این شرکت از بدو تاسیس (در سال 1384) تاکنون سه طرح بزرگ آبرسانی به شهرهای بجنورد، شیروان و اسفراین از سدهای شیریندره، بارزو و بیدواز و همچنین طرح آبرسانی از منابع آب با کیفیت منطقه به شهرهای گرمه و جاجرم را در مجموع با بیش از 156 کیلومتر خط انتقال اجرا کرده است. عملیات اجرایی طرح بزرگ تامین و انتقال آب زیرزمینی محدوده سرانی به شهرهای خراسان شمالی با احداث 230 کیلومتر خط انتقال نیز در سفر رییس جمهوری و هیئت دولت با حضور وزیر نیرو در دی ماه 1403 آغاز شده و اجرای یکهزار میلیارد تومان تعهدات قراردادی در این زمینه در دست اقدام است.
احداث شبکه های آبیاری
برای بهبود و توسعه آبیاری زمینهای پایاب سدهای خراسان شمالی تاکنون حدود 22 هزار هکتار زمین کشاورزی در پایاب سدهای استان زیر پوشش شبکه های آبیاری رفته است و مطالعات و اجرای بیش از هزار هکتار شبکه آبیاری جدید نیز در دست اجراست.
تامین آب مورد نیاز مجتمع پتروشیمی از آبهای نامتعارف
جایگزینی آب مورد نیاز صنایع با استفاده از منابع آبهای نامتعارف یکی از سیاستهای دولت بوده است که شرکت آب منطقه ای خراسان شمالی با دریافت موافقت وزارت نیرو برای جایگزینی آب مورد نیاز مجتمع پتروشیمی از پساب تصفیه خانه فاضلاب بجنورد به ظرفیت انتقال سالانه 5.5 میلیون متر مکعب و آزادسازی تخصیص قبلی آن از منابع آب زیرزمینی برای مصارف شرب شهری، در این زمینه در کشور پیشرو بوده است.این طرح همزمان با سفر رییس جمهوری به استان بهره برداری رسید. با این روند، سایر صنایع استان نیز ملزم به استفاده از آب های نامتعارف و آزادسازی تخصیص قبلی خویش از منابع آب با کیفیت برای تامین مصارف شرب شهری شده اند.
حفاظت از حریم رودخانه ها
استان خراسان شمالی 6600 کیلومتر رودخانه و مسیل دارد که 2200 کیلومتر آن رودخانه ها و مسیلهای مهم است. تاکنون حریم و بستر یکهزار و 518 کیلومتر از رودخانه ها و مسیل های مهم استان مطالعه شده و 177 کیلومتر آن لایروبی و 90 کیلومتر نیز ساماندهی شده است.
مدیریت و حفاظت آبهای زیرزمینی
استفاده بی رویه منابع آب زیرزمینی در خراسان شمالی تاکنون موجب افت سطح آب و کسری مخازن این منابع در مجموع به مقدار بیش از دو میلیارد متر مکعب شده است.
برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی در استان خراسان شمالی، کل چاههای کشاورزی برقی این استان به تعداد یکهزار و 256 حلقه به شمارشگرهای هوشمند آب و برق تجهیز شده و تاکنون بیش از سه هزار حلقه چاه غیرمجاز نیز مسدود شده است.
با مجموع اقدامات حفاظت منابع آب زیرزمینی در استان تاکنون از برداشت غیرمجاز 35 میلیون متر مکعب آب زیرزمینی جلوگیری شده است.
اطلاع رسانی و فرهنگ سازی تعادل بخشی منابع آب
تحقق اهداف طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب مستلزم همراهی بهره برداران است. برای همراهی مردم در طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب، پروژه های مختلفی از سوی شرکت مدیریت منابع آب ایران پیش بینی شده است که طرح دانش آموزی نجات آب و برگزاری نشستهای اطلاع رسانی با گروههای مرجع و قشرهای مختلف موثر جامعه شامل بهرهبرداران منابع آب، نخبگان استانی، مقامات قضایی، زنان روستایی و روحانیون خراسان شمالی از این جمله است.
طرح دانش آموزی نجات آب یکی از طرحهای زیربنایی فرهنگ سازی در استان خراسان شمالی است که با اجرای این طرح تاکنون بیش از 350 هزار دانش آموز در پایه های هفتم، هشتم و نهم تحصیلی زیر پوشش آموزشهای آشنایی با منابع آب قرار گرفته اند و بر اساس آزمونهای معتبر سطح آگاهی آنها بیش از 18 درصد افزایش یافته است.
براساس گزارشهای رسمی، شرکت آب منطقه ای استان خراسان شمالی در اجرای طرحهای فرهنگ سازی و اطلاعرسانی منابع آب در بین شرکتهای آب منطقه ای کشور، پیشرو است.
مطالعات پایه منابع آب
در استان خراسان شمالی تاکنون 41 ایستگاه شبکه بهینه باران سنجی، احداث ، بازسازی ، تجهیز و بهره برداری شده است. در این استان تاکنون 3 دوره عملیات آماربرداری سراسری منابع ومصارف و تهیه بیلان منابع آبی اجرا و 95 ایستگاه آب و هواشناسی و 179 حلقه چاه پیزومتر شبکه بهینه منابع آب نیز تکمیل، مرمت و بهره برداری شده است.
سامانه پایش و رصد سیلاب درمحل ایستگاه های آب سنجی استان راه اندازی و بهره برداری شده و شبکه بهینه منابع آب سطحی وزیرزمینی نیز به صورت برخط راه اندازی وبهره برداری شده است.
مطالعات ژئوفیزیک آبخوان های آبرفتی استان و مطالعات ذخیره برفی وحجم آب معادل برف استان خراسان شمالی انجام شده و مطالعه ارتقاء و طراحی سازه های ایستگاه های آب سنجی استان و آنلاین سازی و بهره برداری از ایستگاه های آب وهواشناسی سدهای استان و شمار دیگر از طرحهای پایه مطالعات آب استان نیز در دست انجام است.
منابع آب استان خراسان شمالی
میانگین بارندگی سالانه استان خراسان شمالی براساس دوره آماری 30 ساله حدود 263 میلیمتر و حجم منابع آب تجدیدپذیر سطحی و زیرزمینی استان در مجموع یک میلیارد و 268 میلیون متر مکعب است.
از زمان تشکیل شرکت آب منطقه ای خراسان شمالی تاکنون برای تامین آب مورد نیاز واحدهای تولیدی کشاورزی و صنعتی و ... از محل منابع آب سطحی و زیرزمینی در مجموع 71 میلیون متر مکعب آب تخصیص یافته و برای برداشت از منابع آب زیرزمینی سه هزار و 413 مورد مجوز و پروانه بهره برداری صادر شده است.
